13 Kresowa Dywizja Piechoty – Wikipedia, wolna encyklopedia

13 Dywizja Piechoty
Historia
Państwo

 Polska

Sformowanie

17 czerwca 1918

Rozformowanie

28 września 1939

Nazwa wyróżniająca

Kresowa

Tradycje
Kontynuacja

13 Brygada Zmechanizowana[1]

Dowódcy
Pierwszy

Joseph Ecochard

Ostatni

płk dypl. Władysław Zubosz-Kaliński

Działania zbrojne
kampania wrześniowa
bitwa pod Piotrkowem (4–6 IX 1939)
bitwa pod Tomaszowem M. (6 IX 1939)
bitwa pod Tomaszowem L. (22–27 IX 1939)
Organizacja
Dyslokacja

garnizon Równe

Rodzaj sił zbrojnych

wojsko

Rodzaj wojsk

piechota

Podległość

Armia „Prusy”

Święto 13 Dywizji Piechoty w Równem - odsłonięcie pomnika marszałka Józefa Piłsudskiego; lipiec 1934
Święto 13 Dywizji Piechoty w Równem - dobosze 45 pp w historycznych strojach legii gen. Józefa Zajączka

13 Kresowa Dywizja Piechoty (13 DP) – wielka jednostka piechoty Armii Polskiej we Francji i Wojska Polskiego II RP w latach 1918–1939.

W czasie kampanii wrześniowej dywizja walczyła w składzie Armii „Prusy”. Początkowo przeznaczona do Korpusu Interwencyjnego, już w toku wojny przerzucona koleją pod Tomaszów Mazowiecki. Prowadziła walki z XVI Korpusem Armijnym. Część dywizji broniła do 16 września odcinka Wisły od Wilgi do Maciejowic, a następnie przebiła się do Warszawy. Tam gdzie łącznie z 1. i 2 pułkiem robotniczym tworzyła nową 13 DP. Większość, pod dowództwem płk. dypl. Wacława Szalewicza, utworzyła w Chełmie 13 Brygadę Piechoty, która wzięła udział w II bitwie tomaszowskiej[2].

1 Dywizja Strzelców Polskich 1918–1919[edytuj | edytuj kod]

W czerwcu 1918 w składzie Armii Polskiej we Francji przystąpiono do formowania 1 Dywizji Strzelców Polskich. 17 czerwca w miejscowości Villeres-Marmery 1 pułk Strzelców Polskich złożył przysięgę i otrzymał sztandar ufundowany przez miasto Paryż. 22 czerwca pod Mailly w Szampanii miasta: Verdun, Nancy i Belfort wręczyły ufundowane przez siebie sztandary 2 i 3 pułkowi Strzelców Polskich oraz 1 pułkowi artylerii polowej. 8 lipca dywizja liczyła 227 oficerów i 10.005 szeregowców. 4 sierpnia francuskie Naczelne Dowództwo podjęło formalną decyzję o sformowaniu 1 DSP w oparciu o dowództwo i pododdziały rozformowywanej 63 Dywizji Piechoty. Dowódcą 1 DSP został gen. Ecochard, dotychczasowy dowódca francuskiej 63 DP. Wkrótce zastąpił go gen. Vidalon, były szef sztabu 4 Armii (franc.). Zastępcą dowódcy dywizji (dowódcą piechoty dywizyjnej) został płk Jasieński. Formowanie dywizji w oparciu o służby i zakłady 63 DP (franc.) trwało do grudnia 1918. W listopadzie 1918 dowództwo francuskie zamierzało użyć dywizji w operacji zmierzającej do zajęcia rejonu Saarbrücken pomimo tego, że nie zakończyła ona formowania. 11 listopada dywizja znalazła się na podstawie wyjściowej do natarcia w rejonie Lunéville. Podpisanie rozejmu przekreśliło plany wykorzystania dywizji do walk frontowych. 19 lutego 1919 na bazie rozformowanego XXXVI Korpusu (franc.) sformowano I Korpus AP we Francji w skład, którego weszła 1 i 2 Dywizja Strzelców Polskich.

Obsada personalna dowództwa dywizji w 1920[3]
Stanowisko Stopień, imię i nazwisko
Dowódca dywizji płk Franciszek Paulik
gen. por. Stanisław Haller (14 VIII –16IX)
gen. ppor. Adam Nowotny (od 16 IX)
Szef sztabu mjr szt. gen. Tadeusz Kurcjusz
mjr Włodzimierz Bochenek
Referent organizacyjno materialny mjr Teodor Furgalski (ranny 17 VIII)
Referent organizacyjny ppor. Nikodem Polak
Referent informacyjny ppor. Zagórowski
por. ad. szt. Stefan Starzyński (od 2 VIII)
Referent operacyjny kpt. Józef Gródecki
por. ad. szt. Jerzy Stawiński
Oficer operacyjny por. Piotr Lisowski
Referent materialny kpt. Józef Potyrała
Referent uzbrojenia por. Szczepan Żebrowski
Referent personalny N.N.
Szef łączności dywizji por. Marian Dorotycz- Malewicz
por. Józef Edward Oleksy
Referent techniczny kpt./mjr Czesław Pawłowicz
Szef intendentury por. Mieczysław Nowotarski
Szef sanitarny mjr/ppłk lek. dr Bronisław Stroński
Dywizyjny lekarz weterynarii rtm./mjr lek. wet. Leon Jarosz
mjr lek. wet. Tadeusz Kusz
Proboszcz dywizji ks. Kazimierz Andler
Kierownik sądu polowego kpt. KS Tadeusz Julian Skwirzyński
kpt. KS dr Franciszek Konieczny (od 5 VIII)
Oficer śledczy por. dr Juliusz Neumann (do VII)
Oficer śledczy por. Jan Suwada
Oficer śledczy ppor. KS Aleksander Zaniewski
Oficer śledczy kpt. KS dr Stanisław Dręgiewicz (od 2 VIII)
Oficer sądu ppor. KS dr Leon Becher(od VII)
Oficer sądu ppor. KS Władysław Józef Kóhsling
Oficer sądu ppor. Feliks Neymark-Bądkowski (od 29 VIII)
Protokolant pchor. Wacław Bara (VII)
Kierownik poczty polowej nr 29 urz. wojsk. IX r. Kazimierz Gutkiewicz
Oficer poczty urz. wojsk. X r. Wicherkiewicz
Obsługa Hughesa urz. wojsk. X r. Stanisław Kostecki
Obsługa Hughesa urz. wojsk. X r. Marcin Pytel
Szef kartografii por. Stanisław Nastał
Dywizyjny punkt zborny jeńców pchor. Malinowski
Adiutant sztabu por. ad. szt. Jerzy Bonkowicz
Oficer adiutantury ppor. Franciszek Sablik
Oficer ordynansowy por. Roman Kozakiewicz
Oficer cenzury por. Jan Błożecki
Oficer cenzury ppor. Witold Denizan
Referent taborów por. Zygfryd Zinkas
Oficer dowództwa rtm. ad. szt. Bohdan Witwicki (do 1 VIII)
Oficer dowództwa kpt. Wojciech Fyda (do VII)
Oficer dowództwa por. Otton Bruckmann (do VII)
Oficer dowództwa por. Aleksander Skarbek Kiełczewski (do 1 VIII)
Oficer dowództwa ppor. Paweł Frytz
Oficer dowództwa ppor. Henryk Nakoniecznikoff
Oficer dowództwa ppor. Maksymilian Raban (od 5 VIII)
Oficer dowództwa ppor. Jerzy Niewiadomski (od 10 VIII)
Oficer dowództwa pchor. Tadeusz Leszczyński
Oficer dowództwa urz. wojsk XI r. Lankosz
Kompania sztabowa
Dowódca kompanii ppor. Aleksander Koenig
Dowódca plutonu ppor, Kazimierz Smereka
Dowódca plutonu ppor. Kazimierz Tchórzelski
Pluton żandarmerii polowej
Dowódca ppor. Roman Puacz
ppor. Aleksander Skory

13 Kresowa DP w walce o granice[edytuj | edytuj kod]

13 DP w 1938

9 września 1919 rozkazem Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego 1 Dywizję Strzelców Polskich przemianowano na 13 Dywizję Piechoty i przeformowano na etat dywizji złożonej z dwóch brygad piechoty (każda po dwa pułki):

13 DP uczestniczyła w maju, czerwcu i lipcu 1919 w walkach z wojskami Ukraińskiej Republiki Ludowej w rejonie Włodzimierz Wołyński, Kowel, Łuck. Od sierpnia walczyła z bolszewikami o Równe, Zwiahel, Ostróg. Od kwietnia 1920 roku uczestniczyła w ofensywie na Kijów, zdobyła Ostropol i Koziatyn. Na przełomie maja i czerwca 1920 roku i broniła pozycji pod Koziatynem przed atakami Armii Konnej Budionnego, w zaciekłych walkach udaremniając wszystkie jej ataki. W lipcowym i sierpniowym odwrocie Armii Polskiej powstrzymywała wojska Budionnego w marszu na Lwów (m.in. w bitwie pod Brodami). 13 Dywizja udaremniła zdobycie miasta przez Armię Konną, zadając jej duże straty. Mieszkańcy Lwowa dziękując za ocalenie miasta ofiarowali dowódcy dywizji pamiątkowy proporzec. We wrześniu dywizja ścigała Budionnego pod Zamościem, Komarowem, Tyszowcami, a potem w ofensywie na Wołyniu do Łucka. Do końca walk dywizja działała w rejonie Zwiahla.

Dywizja w okresie pokoju[edytuj | edytuj kod]

18 października 1921 wprowadzono pokojową organizację wojska. Rozformowano brygady piechoty. Dywizje przeszły na strukturę trzypułkową. W związku z powyższym ze składu dywizji wyłączono 50 pułk piechoty i podporządkowano go dowódcy 27 Dywizji Piechoty.

W 1931 utworzono 13 kompanię telegraficzną, a 13 pułk artylerii polowej przemianowano na 13 pułk artylerii lekkiej.

Jednostki dywizji stacjonowały na terenie Okręgu Korpusu Nr II, w garnizonach:

  • Równe – dowództwo 13 DP[4], 44 i 45 pp oraz 13 pal, Ośrodek Sapersko-Pionierski 13 DP, 13 samodzielna bateria artylerii przeciwlotniczej, kompania łączności 13 DP,
  • Dubno – 43 pp,
  • Brody – II/43 pp,
  • Łuck – III/13 pal, Komenda Rejonu PW Konnego 13 DP,
  • Włodzimierz Wołyński – kadra zapasowa piechoty.

Obsada personalna w marcu 1939[edytuj | edytuj kod]

Ostatnia „pokojowa” obsada personalna dowództwa dywizji[4][a]:

Stanowisko Stopień, imię i nazwisko
dowódca dywizji płk dypl. Józef Stefan Ćwiertniak
dowódca piechoty dywizyjnej płk art. Wacław Szalewicz
szef sztabu ppłk dypl. art. Alfred Siudowski
I oficer sztabu kpt. dypl. art. Walenty Rodziewicz
I oficer sztabu (dubler) kpt dypl. Leon Czerniak
II oficer sztabu kpt. Eustachy Wiktor Palewicz
komendant rejonu PW konnego mjr kaw. Franciszek Bednarski
dowódca łączności kpt. łączn. Eugeniusz Kister
oficer taborowy kpt. tab. Józef Karasiński
oficer intendentury kpt int. Feliks Stefan Kosman

Dywizja w kampanii wrześniowej 1939[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Kampania wrześniowa.

Działania zbrojne[edytuj | edytuj kod]

13 DP zmobilizowana została w dniach 14–15 sierpnia 1939 w mobilizacji alarmowej, w grupie jednostek oznaczonych kolorem czerwonym. W dniach 16–18 sierpnia przewieziona w rejon Bydgoszczy, gdzie wraz z 27 DP weszła w skład Korpusu Interwencyjnego[6]. 23 sierpnia zrezygnował ze stanowiska dowódca dywizji płk Józef Ćwiertniak, a 26 sierpnia nowym dowódcą został były dowódca piechoty dywizyjnej 14 DP płk Władysław Kaliński. 31 sierpnia, rozkazem marsz. Rydza-Śmigłego, Korpus Interwencyjny rozwiązano, a dywizja została przydzielona do odwodowej Armii „Prusy” gen. Stefana Dęba-Biernackiego.

Przerzucanie pododdziałów dywizji spod Bydgoszczy w rejon Koluszek rozpoczęto dopiero 1 września około południa. Pododdziały, na skutek ataków lotniczych i zniszczenia linii kolejowych, docierały do rejonu wyładowczego przez kilka dni, a ostatni I batalion z 45 pułku w nocy z 5 na 6 września.

4 września dywizja ześrodkowana została w lasach na południe od Regn. Rozkazem dowódcy Armii „Prusy" 5 września przesunięta została do obszaru: Tomaszów MazowieckiUjazd w celu jego obrony. Była ostatnią dywizją broniącą drogi do stolicy. Lewe skrzydło obrony – las Zawady przed Tomaszowem – obsadził 45 pułk strzelców kresowych, prawe skrzydło – rejon miejscowości Wólka Krzykowska, Sangródz i Ujazd – 43 pułk strzelców. 44 pułk strzelców stanowił odwód i stał w lesie Lubochnia koło wsi Kaczka i (I baon) pod Bronisławowem.

W dniach 5 – 7 września 13 DP prowadziła zacięte walki z niemieckim XVI Korpusem Armijnym pod dowództwem gen. Ericha Höpnera (był to jedyny w kampanii wrześniowej bój samotnej polskiej dywizji piechoty z de facto korpusem pancernym). W nocy 5/6 września czołówki niemieckiej 1 Dywizji Pancernej walczyły z ubezpieczeniami 13 DP o Wolbórz, a niemiecka 4 Dywizja Pancerna o Będków. 6 września rano niemieckie lotnictwo rozpoczęło bombardowanie pozycji i tyłów dywizji. Rano niemiecka 4 Dywizja Pancerna zaatakowała pozycje 43 pułku, a 1 Dywizja Pancerna – 45 pułku. Natarcie zostało odparte, jednak później Niemcy rozpoznali słabe punkty polskiej obrony, przeprowadzili po południu i przed zmierzchem drugie natarcie i zdołali przedrzeć się przez jej obronę, wprowadzając zamieszanie w odwodowym 44 pułku. Czołówki pancerne dotarły na północne przedmieścia Tomaszowa, blokując główną trasę komunikacyjną przez miasto w kierunku północnym (ul. Warszawska). Ostatecznie do zmroku 13 Dywizja wytrwała na stanowiskach, chociaż jej ugrupowanie zostało przecięte, uniemożliwiając skuteczne stawianie oporu. Dowództwo dywizji podjęło decyzję o wycofaniu się na pozycje oparte o linię kolejową KoluszkiSkarżysko-Kamienna. W trakcie odwrotu w nocy 6/7 września do dywizji dotarł nagły rozkaz dowódcy Armii „Prusy”, gen. Dęba-Biernackiego, nakazujący dywizji odwrót na południe za rzekę Pilicę. Oddziałom udało się z trudem wykonać ten rozkaz. Niestety 45 pułk, z którym nie było już łączności, maszerując w nocy przez miasto na północ według poprzedniego (na dodatek potwierdzonego) rozkazu został zaatakowany przez dywersantów niemieckich wspartych spadochroniarzami i prawie doszczętnie rozbity w nocnej walce. W walce poległ m.in. dowódca 45 pp płk Stanisław Piotr Hojnowski. Ostatecznym rezultatem działań dywizji było zniszczenie w dniu 6 września 64 czołgów niemieckich i zatrzymanie pochodu 4 DPanc. o 34, a 1 DPanc. – o 40 godzin[7].

Dywizja, zgodnie z rozkazem dowódcy Armii wycofała się przez Lubochnię (bronił jej I baon 45 pp), Glinnik (bronił go kilka godzin 44 pp), Spałę i Inowłódz (broniła go część I baonu 43 pułku), ostatecznie grupując się 7 września wieczorem w lasach Nadleśnictwa Brudzewice. Tam próbowano uporządkować przemieszane i zmęczone oraz głodne oddziały. Dywizję, wraz ze zgrupowanymi tam resztkami 19 DP, 29 DP i Wileńskiej BK zaatakowali dywersanci. W nocy 8 września oddziały dywizji, podobnie jak inne jednostki, uległy panice. Została ona z trudem opanowana i rozpoczęto marsz na Odrzywół i Klwów. Pod Odrzywołem niemiecka 13 Dywizja Zmotoryzowana rozbiła batalion z 43 pp. Będąc jedyną zorganizowaną jednostką z całej grupy wojska z północnego zgrupowania Armii „Prusy” z czołgami i artylerią, 13 DP maszerując przez Klwów i Ulów osiągnęła rejon Dąbrówki i Stawiszyna. W nocy 9/10 września podjęła marsz przez Głowaczów na przeprawę przez Wisłę w Maciejowicach. Głowaczów, zajęty przez silny oddział niemieckiej 1 DLek. został zdobyty nad ranem 10 września przez 44 pułk strzelców. Zdobyto przy tym samochody pancerne z tajnymi dokumentami, wzięto jeńców i jednocześnie oswobodzono z niewoli własnych saperów.

10 września po dojściu dywizji z ocalałą artylerią (17 dział) i ciężkim sprzętem (tabory, samochody, ciężka broń piechoty) do Ryczywołu dowódca dywizji postanowił jak najszybciej przeprawić wojsko przez Wisłę na południe od Magnuszewa koło Ostrowa do Podwierzbia, na zachód od Samogoszczy. Podjął decyzję o zniszczeniu całego uratowanego ciężkiego sprzętu, co spowodowało krytykę oficerów sztabu, proponujących przebicie się przez Ryczywół względnie odnalezienie wytyczonego brodu na Wiśle. Decyzja dowódcy była jednak ostateczna. Wszystkie czołgi 7 TP były stopniowo niszczone z braku paliwa, ostatnie zatopiono w Wiśle. Przeprawę rozpoczęto rano 11 września. Wbrew rozkazowi, aby ciężki sprzęt (w tym działa) pozostawić na brzegu, żołnierze na własną rękę przeprawiali przez rzekę nawet karabiny maszynowe i działka ppanc. Okoliczni chłopi przeprawili dwa działa polowe 75 mm. Podczas przeprawy, która trwała aż do zmroku, w całości przeprawił się tylko 43 pp. Pozostałe pułki, rozproszone na zachodnim brzegu, przez Wisłę przeprawiły się w liczbie szczątkowej kompanii każdy, w dużo gorszych warunkach terenowych i ze stratami w utoniętych. Na drugim brzegu nie udało się już zebrać całej dywizji, gdyż spora część oddziałów, na skutek fałszywego rozkazu (prawdopodobnie dywersja) o marszu do garnizonów na Wołyń udała się na wschód.

Pozostała na miejscu część dywizji (pod dowództwem płk. dypl. W. Kalińskiego) broniła do 16 września odcinka Wisły od wsi Tarnów do Maciejowic. Podporządkowała sobie oddział rotmistrza Salomona z dwiema bateriami 3 dak (9 dział). 16 września wieczorem zagrożona otoczeniem dywizja wyruszyła z Samogoszczy w kierunku Warszawy, przez Wilgę, Natolin i Osieck. Postój dywizji 17 września miał miejsce w lasach na północ od Pogorzeli. W tym czasie dołączył do niej II dywizjon 29 pal (6 dział) mjr. Matuszewskiego. Stan tej części 13 DP wynosił ok. 2300 żołnierzy. Wieczorem 17 września dywizja wyruszyła przez Otwock i rankiem następnego dnia przeszła do obrony okrężnej w lesie na wschód od wsi Emów nad Świdrem. Płk dypl. W. Kaliński podjął decyzję o kontynuowaniu marszu ku Warszawie. 18 września oddziały opuściły rejon obrony koło Mlądza nad Świdrem, aby dotrzeć do Wału Miedzeszyńskiego a następnie przebić się przez niemiecki pierścień otaczający Pragę na Saską Kępę. Podczas formowania kolumn marszowych oddział osłonowy dywizji został od wschodu zaatakowany przez oddział niemiecki, który jednak po uporczywej walce odrzucono. Na skutek opóźnień w formowaniu kolumny marszowej oddziały wyruszyły w kierunku stolicy dopiero ok. 21.30. Ze względu na bardzo niekorzystne warunki atmosferyczne (ciemna noc, padający deszcz), trudnej do pokonania zabudowy osiedli letniskowych oraz skrajnego wyczerpania żołnierzy marsz oddziałów przebiegał z dużymi trudnościami. Kolumny wojska niejednokrotnie ulegały rozerwaniu, a poszczególne pododdziały gubiły drogę w panujących ciemnościach. Okoliczności te zmusiły dowódcę 13 DP do podjęcia decyzji o przejściu do obrony okrężnej w lasach na północny wschód od Falenicy.

19 września rankiem oddziały niemieckiej wschodniopruskiej 11 DP wsparte artylerią oraz czołgami uderzyły ok. 10.00 na polskie pozycje od południa a potem od północnego wschodu, ale ataki odparto. Kolejny szturm Niemcy rozpoczęli przed 12.00 od północy, a potem od wschodu, natarcia te również odparto. Po południu od strony północnej Niemcy przypuścili dwa szturmy, a od wschodniej także dwa. Wszystkie ataki niemieckie zostały odparte. Na północy wykonano dwa przeciwnatarcia, na wschodzie – trzy. Walki toczyły się do zmierzchu. Po zapadnięciu zmroku na naradzie, z uwagi na okrążenie, brak amunicji, żywności i materiałów opatrunkowych płk dypl. W. Kaliński nakazał oddziałom przedzieranie się w grupkach do Warszawy (do Wisły przez Zagóźdź i Skrzypki). Przed północą kolumna 13 DP idąca przez Miedzeszyn na Skrzypki została zaatakowana zmasowanym ogniem karabinów maszynowych i rozproszyła się, przestając istnieć jako zwarty związek taktyczny. Grupki żołnierzy docierały do stolicy 20, 21 i 22 września, w sumie około 650 ludzi z czego blisko 500 z 43 pułku.

W Warszawie odtworzono dywizję w ramach Armii „Warszawa”, włączając do niej 1 i 2 pułki z ochotniczej Robotniczej Brygady Obrony Warszawy. Zreorganizowana i uzupełniona 13 DP stanowiła odwód obrony stolicy najpierw na Czerniakowie, a potem na Żoliborzu aż do momentu kapitulacji miasta 28 września.

Oddziały z 13 DP, które cofały się na wschód, zostały w Chełmie zorganizowane w dniach 13 – 16 września w 13 Brygadę Piechoty pod dowództwem płk. dypl. Wacława Szalewicza w składzie trzech (po dwa bataliony piechoty) pułków piechoty 43, 44 i 45. Brygada weszła w skład kombinowanej „Dywizji Wołkowickiego” (dywizja piechoty od nazwiska jej dowódcy), będącej częścią składową Frontu Północnego (dowódca gen. Dąb-Biernacki).

Od 17 września maszerowała ona przez Hrubieszów na Rawę Ruską w kierunku Lwowa. Po drodze zwalczano uzbrojone grupy Ukraińców atakujących wojsko. Z uwagi na atak sowiecki, brygada została skierowana 20 września na Tomaszów Lubelski, aby przez to miasto dotrzeć do lasów Puszczy Solskiej, a potem do Beskidów i na Węgry. Od 21 do 22 września toczyła ciężkie walki z niemiecką 28 Dywizją Piechoty o Łaszczów, Werechanie, Pawłówkę, Rachanie, próbując zdobyć Tomaszów Lubelski. 23 września po natarciu od południa niemieckiej 2 DPanc, atak załamał się, a 13 BP rozproszyła się, jej szczątki wycofały się na Suchowolę, rozpraszając się po walkach o Krasnobród.

Ośrodki Zapasowe 13 DP w Równem i Dubnie w przeważającej części ewakuowały się na zachód. Równe Sowieci zajęli 17, a Dubno 18 września. Część oddziałów z Równego dołączyła do Grupy „Dubno”, która walczyła do 23 września i skapitulowała przed Niemcami (2 DPanc.) pod Rawą Ruską. Pozostała część z Równego skapitulowała 19 września na wschód od Łucka. Oddział Zapasowy w Łucku, po wkroczeniu Sowietów do miasta 19 września został rozbrojony.

Organizacja wojenna[edytuj | edytuj kod]

Organizacja wojenna 13 DP w kampanii wrześniowej. W nawiasach podano nazwy jednostek mobilizujących.

  • Kwatera Główna 13 DP
  • 43 pułk strzelców Legionu Bajończyków
  • 44 pułk strzelców Legii Amerykańskiej
  • 45 pułk piechoty Strzelców Kresowych
  • 13 Kresowy pułk artylerii lekkiej
  • 13 dywizjon artylerii ciężkiej typ II z plutonem taborowym nr 13 (2 pac)
  • 13 batalion saperów typ IIa (Ośrodek Sap.-Pionier. 13 DP)
  • drużyna przeprawowa pionierów piechoty nr 13 (Ośrodek Sap.-Pionier. 13 DP)
  • bateria artylerii przeciwlotniczej motorowa typ A nr 13 (13 sbaplot.)
  • kompania telefoniczna 13 DP (kł 13 DP) – por. Izydor Malinowski
  • pluton łączności (stacyjny) Kwatery Głównej 13 DP (kł 13 DP)
  • pluton radiowy 13 DP (kł 13 DP)
  • drużyna parkowa łączności 13 DP (kł 13 DP)
  • pluton pieszy żandarmerii nr 13 (pluton żandarmerii Równe)
  • szwadron kawalerii dywizyjnej nr 13 (rejon PW konnego 13 DP „Krakusów”) – mjr Franciszek Władysław Bednarski
  • kompania kolarzy nr 22 (43 pp)
  • samodzielna kompania karabinów maszynowych i broni towarzyszącej nr 22 (43 pp)
  • kompania asystencyjna (sztabowa) nr 122 (45 pp)
  • dowództwo grupy marszowej służb typ II nr 209 (kadra 2 dywizjonu taborów)
  • kolumna taborowa parokonna nr 209 (III/13 pal Łuck, przeniesiono do KZP)
  • kolumna taborowa parokonna nr 210 (III/13 pal Łuck, przeniesiono do KZP)
  • kolumna taborowa parokonna nr 211 (III/13 pal Łuck)
  • kolumna taborowa parokonna nr 212 (III/13 pal Łuck)
  • dowództwo grupy marszowej służb typ II nr 210 (kadra 2 dywizjonu taborów)
  • kolumna taborowa parokonna nr 213 (kadra 2 dywizjonu taborów)
  • kolumna taborowa parokonna nr 214 (kadra 2 dywizjonu taborów)
  • kolumna taborowa parokonna nr 215 (kadra 2 dywizjonu taborów)
  • kolumna taborowa parokonna nr 216 (kadra 2 dywizjonu taborów)
  • warsztat taborowy parokonny nr 209 (KZP)
  • samodzielny patrol meteorologiczny nr 13 (13 pal)
  • pluton parkowy uzbrojenia nr 202 (III/13 pal Łuck)
  • park intendentury nr 202 (KZP)
  • kompania sanitarna nr 202 (KZP)
  • szpital polowy nr 202 (2 Szpital Okręgowy)
  • zespół przeciwgazowy nr 202 (2 Szpital Okręgowy)
  • polowa kolumna dezynfekcyjno – kąpielowa nr 202 (2 Szpital Okręgowy)
  • polowa pracownia bakteriologiczno – chemiczna nr 202 (2 Szpital Okręgowy)
  • polowa pracownia dentystyczna nr 202 (2 Szpital Okręgowy)
  • sąd polowy nr 13 (dowództwo 13 DP)
  • poczta polowa nr 46 (Dyrekcja Okręgowa Poczty i Telegrafu Lublin)
  • ośrodek zapasowy 13 DP (KZP)
  • batalion marszowy 43 pp (KZP)
  • batalion marszowy 44 pp (KZP)
  • batalion marszowy 45 pp (KZP)

Obsada personalna Kwatery Głównej[edytuj | edytuj kod]

  • dowódca dywizji – płk dypl. Władysław Zubosz-Kaliński
  • dowódca piechoty dywizyjnej – płk art. Wacław Szalewicz
  • dowódca artylerii dywizyjnej – ppłk art. Klaudiusz Reder
  • dowódca kawalerii dywizyjnej – mjr Franciszek Władysław Bednarski
  • szef sztabu – ppłk dypl. Kazimierz Siudowski
  • oficer operacyjny – kpt. dypl. Leon Czerniak
  • II oficer sztabu – kpt. dypl. Jan Gorski
  • kwatermistrz – kpt. dypl. Tadeusz Eugeniusz Kankofer

Obsada personalna dowództwa[edytuj | edytuj kod]

Leonard Skierski
Dowódcy dywizji
Dowódcy piechoty dywizyjnej
 Osobny artykuł: Dowódca piechoty dywizyjnej.
Szefowie sztabu
 Osobny artykuł: Szef sztabu.

Żołnierze Dywizji (w tym OZ) – ofiary zbrodni katyńskiej[edytuj | edytuj kod]

Biogramy zamordowanych znajdują się na stronie internetowej Muzeum Katyńskiego[19]

Nazwisko i imię stopień zawód miejsce pracy przed mobilizacją zamordowany
Bryłka Tadeusz[20] porucznik żołnierz zawodowy Katyń
Dubicki Zbigniew[21] porucznik żołnierz zawodowy Katyń
Gołąb Franciszek major żołnierz zawodowy Katyń
Kowalski Aleksander porucznik rezerwy dyr. V Oddz. Komunalnej Kasy Oszczędn. w Warszawie Katyń
Owczarski Józef podpułkownik żołnierz zawodowy Katyń
Puzynowski Klemens[22] podporucznik żołnierz zawodowy Katyń
Skórka Stanisław porucznik rezerwy nauczyciel Katyń
Szumielewski Adam[23] podporucznik żołnierz zawodowy Katyń
Undas Stanisław podpułkownik żołnierz zawodowy Charków
Bednarski Franciszek[24] major żołnierz zawodowy Charków
Ruciński Zygmunt[25] kapitan żołnierz zawodowy (e) Charków
Kacperowski Zygmunt plutonowy rezerwy leśnik ULK
Rodziewicz Walenty kapitan żołnierz zawodowy ULK

Tradycje dywizji[edytuj | edytuj kod]

We wrześniu 1971 roku kombatanci 13 DP i 3 dak spotkali się na mszy w intencji poległych żołnierzy z dywizjonu w kościele parafialnym w Falenicy. W dniu 19 września 1972 roku w Falenicy odbyła się uroczystość rocznicowa w 33 rocznicę bitwy pod Falenicą i od tego czasu rokrocznie tradycja ta jest kontynuowana po dzień dzisiejszy. W latach siedemdziesiątych próby nadania imienia dowódcy 43 pułku strzelców, ppłk. Franciszka Kubickiego szkole podstawowej w Miedzeszynie, położonej obok miejsca walk nie powiodły się z powodu sprzeciwu warszawskiego kuratorium oświaty. W dniu 1 maja 1991 imię 13 Kresowej Dywizji Piechoty przyjęła Szkoła Podstawowa nr 76 w WarszawieWawrze. Święto szkoły obchodzone jest w dniu 19 września, w rocznicę obrony Falenicy przez 13 Dywizję Piechoty.

17 lipca 1996 dziedzictwo tradycji 1 Dywizji Strzelców Polskich i 13 Dywizji Piechoty Strzelców Kresowych przyjęła 13 Brygada Zmechanizowana imienia gen. broni Józefa Hallera z Czarnego.

20 czerwca 1996 dziedzictwo tradycji 1 pułku artylerii polowej i 13 Kresowego pułku artylerii lekkiej przejął 13 Kostrzyński Pułk Artylerii imienia płk. Mikołaja Gomólickiego z Kostrzyna nad Odrą.

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[5].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Krząstek i Żak 1997 ↓, s. 79.
  2. Zawilski 2019 ↓, s. 792.
  3. Tuliński 2020 ↓, s. 913.
  4. a b Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 534.
  5. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  6. Jurga 1975 ↓, s. 225.
  7. Marian Porwit "Komentarze do historii polskich działań obronnych 1939 roku", Wyd. Czytelnik Warszawa 1983, tom 2, strona 322
  8. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 22 stycznia 1925 roku, s. 29.
  9. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 10 z 16 lutego 1926 roku, s. 58.
  10. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 16 z 11 czerwca 1927 roku, s. 167.
  11. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 5 listopada 1928 roku, s. 336.
  12. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 5 listopada 1928 roku, s. 356.
  13. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 20 września 1930 roku, s. 299.
  14. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 20 września 1930 roku, s. 295.
  15. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 28 czerwca 1933 roku, s. 130.
  16. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 28 września 1933 roku, s. 199.
  17. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 163.
  18. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 150.
  19. Księgi Cmentarne – biogramy oficerów.
  20. Księgi Cmentarne – wpis 325.
  21. Księgi Cmentarne – wpis 706.
  22. Księgi Cmentarne – wpis 3024.
  23. Księgi Cmentarne – wpis 3704.
  24. Księgi Cmentarne – wpis 4538.
  25. Księgi Cmentarne – wpis 7122.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2018-03-22].
  • Piotr Bieliński, " 44 pułk strzelców Legii Amerykańskiej", Oficyna Wydawnicza "Ajaks", Warszawa 2010.
  • Piotr Bieliński, "45 pułk strzelców Kresowych", Oficyna Wydawnicza "Ajaks", Warszawa 2010.
  • Piotr Bieliński, "43 pułk strzelców Legionu Bajończyków", Oficyna Wydawnicza "Ajaks", Warszawa 2011.
  • Tadeusz Jurga: Wojsko Polskie: krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. Regularne jednostki Wojska Polskiego w 1939: organizacja, działania bojowe, uzbrojenie, metryki związków operacyjnych, dywizji i brygad. T. 7. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1975.
  • Tadeusz Krząstek, Andrzej Żak: Z ziemi włoskiej do Polski. Warszawa: Wydawnictwo Marrow SA, 1997. ISBN 83-907396-5-8.
  • Bronisław Prugar-Ketling (red.): Księga chwały piechoty. Warszawa: Departament Piechoty MSWojsk, Warszawa 1937–1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona, 1992.
  • Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6.
  • Arkadiusz Tuliński: 6 Armia Wojska Polskiego w wojnie polsko-bolszewickiej w 1920 r. T. 1 i 2. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, 2020. ISBN 978-83-8229-062-2.
  • Lech Wyszczelski: Wojsko Polskie w latach 1918-1921. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2006. ISBN 83-89729-56-3.
  • Apoloniusz Zawilski: Bitwy polskiego września. Kraków: Znak Horyzont, 2019. ISBN 978-83-240-5692-7.